A A A

Zmiany w systemie zarządzania w polsce

Ukształtowany w Polsce w okresie uprzemysłowienia system zarządzania i kierowania był systemem o zdecydowanej przewadze elementów typowych dla systemu scentralizowanego, oparty w przeważającej mierze na bezpośrednich metodach zarządzania. Wprowadzany w życie od 1971 r. nowy system organizacji i zarządzania idzie w kierunku:

1) zwiększenia samodzielności przedsiębiorstw i zjednoczeń,

2) szerszego wykorzystywania narzędzi ekonomicznych w procesie kierowania gospodarką,

3) wzmocnienia czynnika społecznego w procesie planowania i wykonywania planów.

Gospodarka narodowa w nowym systemie organizacji ma opierać się na wielkich organizacjach gospodarczych (WOG), jako podstawowym podmiocie gospodarczym, mającym szerokie uprawnienia i szeroki zakres samodzielności. Władza centralna powinna wytyczać kierunki rozwoju kraju oraz kierować mechanizmem funkcjonowania gospodarki. Natomiast bieżącą działalnością przedsiębiorstw kierują w nowym systemie same przedsiębiorstwa bądź WOG-i (zjednoczenia, kombinaty). WOG-i mają szerokie uprawnienia i skupiają szereg funkcji związanych z zarządzaniem przedsiębiorstwami, np. badanie rynku, programowanie rozwoju branży, prowadzenie prac badawczych, ustalanie cen, ocena efektywności gospodarowania całej wielkiej organizacji gospodarczej oraz wchodzących w jej skład przedsiębiorstw, oddziaływanie na działalność przedsiębiorstw przy wykorzystaniu zarówno instrumentów ekonomicznych, jak i w drodze przydzielania im określonych zadań obligatoryjnych.

Zmiany w procesie planowania idą w kierunku zwiększenia roli planów długo- i średniookresowych, jako wytycznej dla bieżącej działalności gospodarczej, oraz w kierunku zwiększenia roli i samodzielności w procesie planowania i wykonywania planów WOG-ów i przedsiębiorstw.

Plany poszczególnych podmiotów gospodarczych różnych szczebli są opracowywane -równolegle do siebie. Jednostki planujące budują swoje plany na podstawie informacji o kształtowaniu się popytu na wytwarzaną produkcję, biorąc pod uwagę własne możliwości produkcyjne, nie zaś, jak to było dotychczas, zadania i wskaźniki przekazywane ze szczebla nadrzędnego. Między planami jednostek nadrzędnych i podległych, np. między planem ministerstwa a planem podległej mu WOG, musi być zgodność kierunkowa, nie musi być natomiast pełnej zgodności arytmetycznej, polegającej na tym, że wielkość planowana w planie jednostki nadrzędnej jest sumą arytmetyczną zadań gospodarczych jednostek podporządkowanych.

Zwiększenie samodzielności zjednoczeń i przedsiębiorstw w planowaniu i prowadzeniu działalności gospodarczej związane jest ze zmianami w metodach zarządzania przedsiębiorstwami i w metodach oceny ich działalności. Zmiany w metodach zarządzania polegają na przechodzeniu w coraz szerszym zakresie od metod bezpośrednich do zarządzania pośredniego za pomocą instrumentów (parametrów) ekonomicznych. Ilość zadań dyrektywnych i obligatoryjnych przekazywanych ze szczebla centralnego do WOG-ów ulega ograniczeniu. Przy kierowaniu działalnością WOG czy przedsiębiorstw wewnętrznych WOG, coraz większą rolę odgrywają parametry: normy oprocentowania kredytów, normy podatkowe, limity przy tworzeniu funduszy materialnego zainteresowania itp. Przy ocenie pracy przedsiębiorstwa zostają zastosowane nowe mierniki. W systemie dotychczasowym podstawą oceny pracy przedsiębiorstwa był stopień Wykonania planu. Obecnie jako miernik oceny służą wyniki osiągnięte przez przedsiębiorstwo w porównaniu z wynikami osiągniętymi w poprzednim okresie oraz osiąganymi przez inne przedsiębiorstwa. Stosowane dotychczas mierniki oceny pracy przedsiębiorstwa mające charakter głównie ilościowy, np. wartość produkcji globalnej czy towarowej, są zastępowane miernikami jakościowymi, charakteryzującymi efektywność gospodarowania. Głównymi miernikami stosowanymi obecnie w WOG-ach jest produkcja dodana oraz osiągnięty zysk.

Zwiększenie roli pracowników przedsiębiorstw i czynnika społecznego w procesie planowania i realizacji planów znalazło swój wyraz w zasadzie udziału w opracowywaniu planów samorządu robotniczego oraz współpracy przedsiębiorstw z naukowcami i fachowcami z instytutów badawczych, Naczelnej Organizacji Technicznej i oddziałów Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego. Głównym celem wprowadzanych reform jest wzmocnienie skuteczności planowania centralnego oraz stworzenie warunków racjonalnego działania dla organizacji gospodarczych.