A A A

Zmiany w strukturze handlu zagranicznego

Istotne zmiany nastąpiły także w strukturze samego przemysłu. W przemyśle polskim przed wojną i bezpośrednio po wojnie dominowały gałęzie przemysłu lekkiego, spożywczego i wydobywczego. Zmiany, jakie tu zaszły, polegają na wzroście udziału w globalnej produkcji przemysłowej gałęzi przemysłu ciężkiego, w tym tych gałęzi, których rozwój jest miernikiem stopnia rozwoju przemysłu i gospodarki narodowej jako całości. Chodzi tu o przemysł maszynowy, chemiczny i energetykę. W krajach wysoko rozwiniętych udział przemysłu maszynowego i chemicznego w produkcji przemysłowej wynosi obecnie prawie 50%. W Polsce w okresie międzywojennym udział przemysłu maszynowego, chemicznego i energetyki wynosił 18% (1937 r.), przy czym przemysł maszynowy dawał według szacunku tylko nieco więcej aniżeli 4% produkcji przemysłowej Obecnie gałęzie te dają ponad 40% produkcji przemysłowej (1973 r.). Przemysł elektromaszynowy zajmuje pierwsze miejsce w całym przemyśle zarówno pod względem rozmiarów produkcji, jak i liczby zatrudnionych. W roku 1973 wytwarzał 29% całej produkcji polskiego przemysłu . Największe osiągnięcia w ramach przemysłu elektromaszynowego miał przemysł budowy maszyn i urządzeń, przemysł stoczniowy i przemysł metalowy; nastąpił też poważny rozwój przemysłu elektrotechnicznego. W latach sześćdziesiątych zaczęto produkować wyroby wymagające dużej precyzji wykonania i opanowania skomplikowanej technologii wytwarzania. W roku 1968 55% wyrobów produkowanych przez przemysł elektromaszynowy osiągnęło standard światowy. 

Zmiana struktury gospodarki znalazła również swój wyraz we wzroście przetwórstwa surowców i zwiększenia się udziału produkcji dóbr bardziej skomplikowanych, o wyższym poziomie technicznym i jakości.

Zmiany w strukturze gospodarki narodowej stanowiły podstawę dla zmian w strukturze handlu zagranicznego Polski. Struktura zarówno importu, jak i eksportu w Polsce kapitalistycznej była typowa dla kraju ekonomicznie słabo rozwiniętego. Eksportowano prawie wyłącznie surowce i materiały oraz artykuły rolno-spożywcze, importowano natomiast oprócz surowców głównie maszyny i urządzenia przemysłowe, a także artykuły konsumpcyjne. Udział surowców i produktów rolniczych w eksporcie Polski stanowił w 1938 r. 95,5% Podobna struktura handlu zagranicznego utrzymywała się jeszcze w okresie powojennym. Zmiana polegająca na istotnym wzroście eksportu maszyn

i urządzeń oraz artykułów konsumpcyjnych pochodzenia przemy- > słowego nastąpiła dopiero w drugiej fazie okresu industrializacji, w latach sześćdziesiątych, jako wynik uprzemysłowienia. W roku 1950 udział surowców oraz artykułów rolno-spożywczych w eksporcie wynosił 80%, w 1960 r. jeszcze 51,9%, a w 1973 r. zmniejszył się do 44,9%. W roku 1973 najważniejszą .pozycję w eksporcie stanowią już maszyny i urządzenia. Łącznie z przemysłowymi artykułami konsumpcyjnymi dają one 55,1% całego eksportu, W imporcie również wzrasta udział maszyn i urządzeń.

Zmiany w strukturze handlu zagranicznego wystąpiły przede wszystkim w handlu z krajami socjalistycznymi. Eksport maszyn i urządzeń do krajów socjalistycznych, który stanowił w 1950 r. 13,5% całości eksportu, zwiększył się w 1973 r. do 53,3%. Natomiast w stosunkach handlowych z rozwiniętymi krajami kapitalistycznymi zmiany w strukturze obrotów dokonują się w znacznie mniejszym stopniu. Eksport zachował charakter surowcowy i rolniczy. Eksport surowców i produktów rolniczych do tych krajów stanowił w 1960 r. 91% całego eksportu, a w 1973 r. 74,9%. Udział maszyn w eksporcie stanowił odpowiednio 1,9 i 12,8% .

Rozwój handlu zagranicznego cechuje duża dynamika. Średnie tempo wzrostu eksportu w okresie uprzemysłowienia (1950—1970) wynosiło 8,1% rocznie, podczas gdy w okresie przedwojennym (1923—1938) tylko 0,3%. Natomiast tempo wzrostu importu wynosiło 9%. Było więc ono wyższe od tempa wzrostu dochodu narodowego, które wynosiło w tym okresie średnio 6,9%

Struktura geograficzna obrotów handlu zagranicznego kształtuje się w ten sposób, że przeważającą rolę w stosunkach handlowych Polski odgrywają kraje socjalistyczne. Na kraje socjalistyczne przypada w eksporcie w 1950 r. — 56,9%, w 1973 r. — 60,7% wszystkich obrotów, w imporcie odpowiednio: 61,1% i 51,7%. Na kraje kapitalistyczne wysoko rozwinięte przypada w 1950 r. 39,7%, w 1973 r. — 34,2% obrotów eksportowych i odpowiednio 35,7% i 44,4% obrotów importowych. Kraje rozwijające się partycypowały w eksporcie Polski w 1973 r. w 5,1%, w imporcie — w 3,9% .