A A A

Współistnienie przeciwstawnych systemów spoleczno-gospodarczych

Idea pokojowego współistnienia światowego systemu socjalistycznego i system kapitalistycznego nie od razu zdobyła sobie prawo obywatelstwa. We wczesnym okresie istnienia Związku Radzieckiego kraje kapitalistyczne wielokrotnie podejmowały próby zbrojnej likwidacji młodego państwa socjalistycznego. Była to polityka interwencji zbrojnej. Zakończyła się ona niepowodzeniem. W latach dwudziestych i trzydziestych państwa kapitalistyczne organizowały blokadę gospodarczą Związku Radzieckiego. Polega ona na odizolowaniu go od międzynarodowych stosunków gospodarczych, w szczególności od wymiany handlowej tak niezbędnej dla kraju, który podjął program szybkiej rozbudowy gospodarczej. Na początku lat czterdziestych bezpośrednio istnieniu Związku Radzieckiego zagroził imperializm niemiecki, który poniósł klęskę głównie dzięki olbrzymiemu wysiłkowi państwa socjalistycznego.

Na skutek agresywnej polityki głównych państw kapitalistycznych, zwłaszcza Stanów Zjednoczonych, zaraz po zakończeniu II wojny światowej rozpoczęła się „zimna wojna". Był to okres intensywnych zbrojeń, utrzymywania wydatków militarnych przez państwa kapitalistyczne na bardzo wysokim poziomie. Ruchom na- rodowo-wyzwoleńczym i rewolucjom socjalistycznym Stany Zjednoczone, jako główny kraj kapitalistyczny, przeciwstawiły politykę zbrojnej interwencji i agresywnych wystąpień przeciwko krajom socjalistycznym. Stwarzało to napięcie w sytuacji międzynarodowej, zbliżające okresami świat do totalnego konfliktu zbrojnego.

Polityce „zimnej wojny" Związek Radziecki i inne państwa socjalistyczne przeciwstawiały politykę pokojowego współistnienia państw o różnych systemach społeczno-gospodarczych. Podstawowe założenia tej polityki sprowadzają się do stwierdzenia, że można uniknąć konfliktu zbrojnego między systemem kapitalistycznym a socjalistycznym, że w interesie wszystkich państw niezależnie od ich ustroju społeczno-politycznego leży zachowanie pokoju, że wszystkie kwestie sporne mogą być rozstrzygnięte w drodze rokowań.

Koncepcja pokojowego współistnienia znalazła wielu zwolenników wśród państw kapitalistycznych i choć bardzo trudno jest mówić o całkowitym jej zwycięstwie (agresja amerykańska w Wietnamie czy izraelska na Bliskim Wschodzie), to jednak pozostanie faktem, że mimo wielu groźnych napięć świat — jak dotychczas — uniknął totalnego konfliktu zbrojnego.

Przynajmniej trzy czynniki wpłynęły na to, że czołowe państwa kapitalistyczne zmuszone zostały do przyjęcia zasad współistnienia. Po pierwsze, po 1945 r. powstał światowy system socjalistyczny, likwidujący polityczną i gospodarczą izolację Związku Radzieckiego. Po drugie, 'w okresie powojennym w wyniku olbrzymiego wysiłku obronnego obozu socjalistycznego, a przede wszystkim Związku Radzieckiego, zdołano zrównoważyć, a w niektórych ważnych dziedzinach, zwłaszcza w broniach strategicznych, przewyższyć potencjał militarny państw kapitalistycznych. Po trzecie, światowy system socjalistyczny dzięki swym osiągnięciom społeczno-gospodarczym zajął ważną pozycję na arenie międzynarodowej, zwiększając szybko siłę swojego oddziaływania na bieg wydarzeń światowych. W tych warunkach jakakolwiek próba agresji zbrojnej przeciwko obozowi socjalistycznemu mogłaby przynieść katastrofalne skutki inicjatorowi agresji. W dobie istnienia środków masowej zagłady konflikt zbrojny z światowym obozem socjalistycznym przestał być opłacalny.