A A A

Własność państw0wa

Wzrost ekonomicznej roli państwa kapitalistycznego wiąże się z rozbudową własności państwowej, zwłaszcza po II wojnie światowej. Dotyczy to przede wszystkim krajów Europy zachodniej, gdzie w rękach państwa znalazły się całe gałęzie przemysłu. W Stanach Zjednoczonych nie notujemy poważniejszych prób podejmowania przez państwo bezpośredniej działalności produkcyjnej. Państwowy system w dolinie rzeki Tennessee obejmujący zapory wodne, elektrownie, fabryki chemiczne, rozbudowany w latach trzydziestych, należy do wyjątków. Wprawdzie w okresie II wojny światowej rząd Stanów Zjednoczonych zbudował wiele nowoczesnych zakładów produkcyjnych, zwłaszcza wytwarzających surowce strategiczne, ale po zakończeniu wojny fabryki te zostały sprzedane po niskich cenach spółkom prywatnym.

Europejskie kraje kapitalistyczne poszły inną drogą. W Wielkiej Brytanii w rękach państwa znalazły się produkcja stali, wydobycie węgla kamiennego wytwarzanie energii elektrycznej, produkcja gazu, transport kolejowy, pasażerski, lotniczy i inne. Szeroko rozbudowany jest sektor państwowy we Francji. Między innymi upaństwowiono tam energetykę, produkcję i dystrybucję gazu, górnictwo węgla, niektóre zakłady przemysłu maszynowego, jak np. fabrykę samochodów „Renault", i inne. Podobne tendencje obserwujemy również w innych krajach. Sektor państwowy poważnie rozbudowany został we Włoszech, RFN. W Austrii w rękach państwa znalazł się prawie cały przemysł ciężki.

Rozbudowa sektora państwowego dokonywała się dwiema drogami: za pośrednictwem nacjonalizacji całych gałęzi przemysłu oraz przez tworzenie mieszanych spółek państwowo-prywatnych, w których więcej niż połowa kapitału należała do państwa. Pierwsza droga przeważała we Francji i Anglii, druga we Włoszech.

Na rozbudowę sektora państwowego w europejskich krajach kapitalistycznych złożyło się kilka przyczyn przedstawionych poniżej.

1. Szereg gałęzi przemysłu w Europie zachodniej wykazywało opóźnienie rozwoju już w latach trzydziestych, kiedy warunki do inwestycji i modernizacji nie były sprzyjające.

2. W przeciwieństwie do Stanów Zjednoczonych, które właśnie w czasie II wojny światowej przezwyciężyły skutki wielkiego kryzysu i poważnie rozbudowały moce produkcyjne, przemysł Europy został w tym okresie poważnie zniszczony.

3. Przemysły surowcowe i energetyczne odznaczają się wysoką kapitałochłonnością i długim cyklem inwestycyjnym. Ich odbudowa i modernizacja wymaga więc znacznych kapitałów angażowanych na przeciąg długich okresów. Zadaniu temu nie mogą sprostać przedsiębiorstwa prywatne.

4. Przemysły surowcowe i energetyczne oraz transport i łączność odgrywają decydującą rolę w rozwoju całej gospodarki.

W tych warunkach państwa kapitalistyczne przejmują wspomniane gałęzie przemysłu na własność, ponoszą cały ciężar ich odbudowy i modernizacji w celu zapewnienia gospodarce szybszego rozwoju.

Rozbudowana własność państwowa nie podważa kapitalistycznych stosunków własności. Jej główna funkcja sprowadza się do zapewnienia rozwoju gospodarczego w ramach kapitalistycznego sposobu produkcji.