A A A

Systemy płac

W gospodarce socjalistycznej stosowane są dwa podstawowe systemy płac: płaca za czas pracy i płaca, od sztuki, czyli akordowa. Przy systemach czasowych płac ustalana jest stawka wynagrodzenia za przepracowaną jednostkę czasu, np. przy płacach dniówkowych — za dzień pracy. Może też być ustalana stawka za godzinę pracy lub przy płacach miesięcznych wynagrodzenie miesięczne. Przy systemie akordowym ustalana jest stawka wynagrodzenia od jednostki wytworzonego produktu.

Wybór systemu płacy zależy od konkretnych warunków pracy w danej dziedzinie czy specjalności. Płace miesięczne stosowane są przede wszystkim w sferze nieprodukcyjnej, np. w administracji, oświacie, ochronie zdrowia itp. W sferze produkcji stosowany jest system akordowy lub czasowy w postaci płac dniówkowych czy godzinowych.

Płacę za czas pracy stosuje się zwykle w tych dziedzinach, gdzie trudno jest ustalić indywidualne wyniki pracy, lub też wówczas, gdy są one w niewielkim stopniu uzależnione od wysiłku danego robotnika, a więc np. tam, gdzie tempo pracy robotnika regulowane jest przez bieg taśmy. Ponadto stosuje się ją w tych wypadkach, gdy w większym stopniu zależy nam na jakości wytworzonej produkcji aniżeli na jej ilości.

System akordowy stosuje się z reguły tam, gdzie chodzi przede wszystkim o wzrost ilościowy produkcji i gdzie można obliczyć ilość produkcji wykonanej przez danego pracownika. W przemyśle szczególnie szeroko stosowany jest akordowy system płac jako ten system, który umożliwia ścisłe powiązanie wysokości zarobków z ilością wydatkowanej pracy i który jednocześnie pobudza robotnika do podnoszenia intensywności i wydajności pracy. Stosowanie jednak w coraz szerszym zakresie nowych form organizacji produkcji, np. systemu taśmowego czy automatyzacji, powoduje przechodzenie do coraz szerszego zastosowania płacy za czas pracy.

Oprócz płac, które stanowią podstawową część wynagrodzenia pracowników w gospodarce socjalistycznej, stosuje się system premii przyznawanych całej załodze zakładu czy poszczególnym pracownikom za osiągnięcie określonych wyników produkcyjnych. Tak np. może to być premia za przekroczenie planu produkcji, za obniżkę kosztów produkcji czy też za oszczędność określonego rodzaju surowca lub energii.