A A A

Spółka akcyjna

Dominującą rolę we współczesnej gospodarce kapitalistycznej odgrywają przedsiębiorstwa akcyjne. Mimo że liczebnie nadal przeważają przedsiębiorstwa oparte na własności indywidualnej, to jednak spółki akcyjne skupiają w najbardziej rozwiniętych krajach kapitalistycznych znaczną większość kapitału i mają decydujący udział w produkcji. 

Spółka akcyjna jest przedsiębiorstwem zorganizowanym na zasadzie udziałów. Jednostka lub instytucja staje się udziałowcem nabywając na rynku papierów wartościowych akcje emitowane przez spółkę. Akcja jest papierem wartościowym poświadczającym fakt posiadania udziału w przedsiębiorstwie. Właściciel akcji, czyli udziałowiec, posiada prawo do dochodu. Dochód, jaki otrzymuje udziałowiec, nazywa się dywidendą i pochodzi z części zysków otrzymywanych przez spółkę akcyjną. Udziałowiec ma również, przynajmniej formalnie, prawo decydowania w sprawach spółki na dorocznym walnym zgromadzeniu udziałowców, proporcjonalnie do wielkości posiadanych udziałów. Jak piszemy o tym dalej, prawo do decydowania w sprawach spółki z tytułu posiadanych udziałów jest w rzeczywistości bardzo ograniczone. To, że spółka akcyjna okazała się formą przedsiębiorstwa bardziej przystosowaną do współczesnych warunków produkcji i wymiany aniżeli przedsiębiorstwo oparte na własności indywidualnej, wynika z kilku okoliczności, które przedstawiamy niżej.

Spółka akcyjna odznacza się wyjątkowo trwałą egzystencją. Na czele przedsiębiorstwa tradycyjnego stoi jednostka, jego właściciel. Wszystkie wydarzenia, jakie dotyczą jednostki, jak np. podważenie pozycji majątkowej, śmierć itp., odbijają się na pozycji przedsiębiorstwa. Losy przedsiębiorstwa są sprzęgnięte z losami jednostki. Spółka akcyjna natomiast posiada osobowość prawną, podejmuje działalność gospodarczą we własnym imieniu. Losy jednostek, czyli pojedynczych udziałowców, nie wpływają na egzystencję przedsiębiorstwa. Trwałość tej egzystencji wynika również stąd, że spółka akcyjna nie jest zobowiązana do zwrotu udziałów. Posiadacz udziałów może się ich pozbyć tylko w ten sposób, że sprzeda akcje na rynku papierów wartościowych. Spółka akcyjna nie jest również zobowiązana do stałej wypłaty dywidendy. Może zawieść wypłacanie dywidend na określony czas bez żadnych skutków prawnych.

2. Spółka akcyjna jest atrakcyjną formą przedsiębiorstwa dla lokaty kapitału. Właściciel przedsiębiorstwa indywidualnego odpowiadał całym swoim majątkiem np. w wypadku konieczności spłaty wierzycieli. Natomiast udziałowiec odpowiada tylko do wysokości udziału. I tak w wypadku bankructwa spółki traci on najwyżej tylko taką sumę pieniędzy, za jaką zakupił akcje, jego majątek prywatny zaś pozostaje nienaruszony. Ograniczona odpowiedzialność udziałowców sprzyja lokowaniu przez nich pieniędzy w nowo emitowane pakiety akcji.

3. Spółka akcyjna posiada wyjątkową zdolność do mobilizowania kapitału. Kapitał przedsiębiorstwa tradycyjnego zależy od wielkości kapitału jego właściciela oraz od możliwości uzyskania kredytu. Natomiast spółka akcyjna posiada znacznie szersze możliwości gromadzenia kapitału. Emisja i sprzedaż akcji powiększają kapitał własny spółki. Ten z kolei decyduje o wielkości kredy-tu, na jaki spółka może liczyć. Poważnym źródłem powiększania kapitału w spółce akcyjnej są nierozdzielone zyski. Są to zyski, które pozostają w przedsiębiorstwie po wypłacie dywidend.