A A A

Społeczne przyczyny wzrostu gospodarczego

Bardzo zróżnicowana sytuacja krajów słabo rozwiniętych, zarówno pod względem osiągtego poziomu produkcji, jak i układu klasowego, wyklucza możliwość stworzenia jednego modelu uprzemysłowienia dla wszystkich krajów.

Najbardziej radykalny i zarazem najskuteczniejszy jest socjalistyczny model rozwoju gospodarczego. Przykładem podążania socjalistyczną drogą rozwoju są m. in. Demokratyczna Republika Wietnamu, Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna czy Kuba. Socjalistyczny model rozwoju wymaga rewolucyjnego przekształcenia struktury społecznej kraju i nacjonalizacji podstawowych środków produkcji, likwidacji klas pasożytniczych, a przede wszystkim ustanowienia władzy klasy robotniczej i innych postępowych odłamów społeczeństwa. Te radykalne posunięcia pozwalają na zgromadzenie przez państwo możliwie największej części produktu dodatkowego i właściwe wykorzystanie go na cele rozwoju.

Model socjalistyczny jest przeciwieństwem prywatno-kapitalistycznego modelu rozwoju gospodarczego. Ten ostatni polegałby na skopiowaniu przez kraje słabo rozwinięte drogi rozwoju, którą przebyły niegdyś czołowe kraje kapitalistyczne, jak Anglia, Francja czy Stany Zjednoczone. Wybór modelu prywatno-kapitalistycznego oznaczałby dla kraju słabo rozwiniętego oczekiwanie na rozwój stosunków towarowo-pieniężnych, które w procesie długiej ewolucji doprowadzą do powstania burżuazji. Ta zaś po wyeliminowaniu dominującej pozycji feudałów podjęłaby zadanie uprzemysłowienia. Dzisiaj taka droga rozwoju dla kraju słabo rozwiniętego jest już praktycznie zamknięta. Samoczynnie działający rozwój nie doprowadził do wykształcenia się w krajach słabo rozwiniętych silnego sektora kapitalistycznego, który przyspieszyłby wzrost gospodarczy, i nie ma powodów, aby sądzić, że nastąpi to w przyszłości. Ponadto we współczesnym świecie kapitalistycznym dominują państwa kapitalistyczne wysoko rozwinięte, które — jak powiedzieliśmy — stwarzają liczne bariery na drodze rozwoju krajów trzeciego świata. Kraje te nie mogą więc oczekiwać na samoczynny rozwój kapitalistycznych stosunków produkcji. Muszą tworzyć odmienną strukturę społeczno-gospodarczą, która nie mieści się w ramach modelu prywatno-kapitalistycznego.

Wiele krajów słabo rozwiniętych wybrało narodowo-rewolucyjny model rozwoju. W modelu tym istotną rolę społeczno-gospodarczą odgrywa państwo. Mobilizuje ono środki konieczne w celu przeprowadzenia industrializacji, wpływa na taki podział dochodu narodowego, który sprzyja powiększaniu potencjału produkcyjnego, rozbudowuje przedsiębiorstwa państwowe w tych dziedzinach, które wymagają znacznych nakładów kapitałowych. Programowi temu towarzyszy często ograniczenie ekonomicznej i politycznej pozycji feudałów, a niekiedy i burżuazji. Ale państwo nie przeprowadza powszechnej nacjonalizacji podstawowych środków produkcji i gospodarka nadal pozostaje wieloukładowa. Narodowo- -rewolucyjna droga rozwoju krajów słabo rozwiniętych ukształtowała się pod wyraźnym wpływem osiągnięć tych społeczeństw, które rozwijają się zgodnie z modelem socjalistycznym.