A A A

Renta

Wyżej scharakteryzowaliśmy koszt wytwarzania artykuł6w rolnych, na który składają si wyrażone wartościowo nakłady pracy uprzedmiotowionej w środkach produkcji (c) i nakład; pracy żywej (u) poniesione w związku z procesem produkcyjnym Określony w ten sposób koszt nie obejmuje jednak nakładu wszystkich zasobów wytwórczych związanych z wytworzeniem jedno określonego produktu. Chodzi tutaj zwłaszcza o nakład ziemi, który ma szczególne znaczenie w produkcji rolnej, przy czym nakład ten przy wytwarzaniu poszczególnych produktów nie jest jednakowy.

Ziemia będąc niezbędnym czynnikiem produkcji w rolnictwie wpływa w określony sposób na wielkość osiąganego przez gospodarstwo dochodu. W związku z tym można by wyodrębnić w tym dochodzie część będącą właśnie wynikiem produkcyjnego wykorzystania ziemi. Część tę nazywamy rentą gruntową. Jeśli część renty gruntowej jest przekazywana przez użytkownika ziemi w formie podatku gruntowego państwu lub w formie czynsz dzierżawnego właścicielowi ziemi, wówczas część ta stanowi element kosztu produkcji artykułów rolnych i wyraża tym samym w tych kosztach w sposób wartościowy produkcyjne zastosowań ziemi.

Problem ustalania wielkości renty gruntowej w gospodarce socjalistycznej jest przedmiotem ożywionej dyskusji w literaturze ekonomicznej. Między innymi wysuwane są sugestie, aby przy obliczaniu kosztów produkcji wielkość renty gruntowej określać w drodze substytucji (zamiany) ziemi lub niektórych jej naturalnych właściwości nakładami pracy żywej i uprzedmiotowionej w środkach produkcji. Biorąc za punkt wyjścia możliwość substytucji ziemi przez nakłady pracy (zarówno żywej, jak i uprzedmiotowionej w środkach produkcji) zanalizujemy problem wysokości renty gruntowej, ograniczając się jedynie do renty różniczkowej. Renta różniczkowa stanowi dochód uzyskiwany w rezultacie użytkowania ziemi bardziej urodzajnej od marginalnej. Przez ziemię marginalną rozumiemy działki ziemi najmniej urodzajnej znajdującej się pod uprawą. Problem kształtowania się renty na działce marginalnej (tzw. renty absolutnej) w tym miejscu pomijamy, zakładając, że działka marginalna nie daje żadnej renty.

Na czym polega wpływ działki bardziej urodzajnej od marginalnej na ostateczny wynik produkcyjny? Polega on na tym, że przy tych samych nakładach czynników produkcji (c + u) na 1 ha na działce bardziej urodzajnej osiąga się wyższe plony (q2) aniżeli na działce marginalnej (qi). Załóżmy np. że przy nakładach na 1 ha wynoszących 1200 zł na działce marginalnej osiąga się 20 q żyta z 1 ha, a na działce lepszej od marginalnej (oznaczmy ją jako działkę II w odróżnieniu od działki marginalnej, którą oznaczymy jako I) — 25 q. Oznacza to, że na jednostkę wytworzonej produkcji na działce II zużywa się mniej nakładów (1200 : 25 = 48) aniżeli na działce I (1200 : 20 = 60). Jeśli cena produktu kształtuje się na poziomie kosztu wytwarzania na działce marginalnej (60 zł na 1 q), to działka lepsza od marginalnej zapewni otrzymanie renty różniczkowej. Renta ta stanowi różnicę między kosztem wytwarzania produkcji na działce marginalnej i kosztem wytwarzania tej samej produkcji na działce lepszej od i marginalnej.

Część renty różniczkowej w Polsce zostaje przekazywana państwu w postaci zróżnicowanego w zależności od jakości posiadanej ziemi podatku gruntowego, a część pozostaje w gospodarstwie indywidualnym powiększając dochód jego właściciela.