A A A

Przełom w ekonomicznej interwencji państwa

Wielki kryzys wykazał, że monopolizacja pogłębiła sprzeczności gospodarki kapitalistycznej do tego stopnia, ze zagrażało to dalszej egzystencji całego systemu. Zmusiło to rządy krajów kapitalistycznych do ingerencji w życie gospodarcze z zamiarem wyprowadzenia gospodarki z głębokiego załamania oraz zapobieżenia ciężkim kryzysom na przyszłość. Antykryzysowa polityka tych rządów w latach trzydziestych XX w. stała się pierwszym przejawem wzrostu ekonomicznej roli państwa.

W dotychczasowej historii kapitalizmu państwo odgrywało aktywną rolę, spełniając wiele funkcji gospodarczych. Burżuazyjny aparat władzy wydatnie pomagał w tworzeniu podstaw gospodarki kapitalistycznej. Powstanie wielkich kapitałów oraz przekształcenie chłopa w robotnika najemnego w dużej mierze było wynikiem działalności państwa. W późniejszym okresie, w XVIII i XIX w., rządy krajów kapitalistycznych regulowały warunki pracy w przemyśle (np. ustawodawstwo fabryczne w Anglii), zapewniały rozwój przemysłu krajowego przez ustalanie wysokich ceł importowych, popierały eksport towarów krajowych, regulowały działalność gałęzi użyteczności publicznej, jak poczta, łączność i transport. Te kierunki działalności państwa zmierzały raczej do zapewnienia ogólnych warunków funkcjonowania gospodarki kapitalistycznej. Natomiast w znacznie mniejszym stopniu oddziaływały na przebieg wewnętrznych procesów gospodarczych, takich jak cykle koniunkturalne, tempo wzrostu produkcji popyt i podaż towarów.

Lata trzydzieste stanowią pod tym względem przełom. Państwo zapoczątkowuje politykę antykryzysową, a w późniejszym okresie rozszerza swą własność, organizując bezpośrednią działalność produkcyjną, podejmuje próby oddziaływania na wzrost gospodarczy, m. in. za pośrednictwem planowania i przyśpieszania postępu technicznego. Nie ma dzisiaj ważniejszej dziedziny działalności gospodarczej, która nie pozostawałaby pod przemożnym wpływem państwa.

Przełom w XIX i XX w. był zwrotnym punktem gospodarki kapitalistycznej. Wkroczyła ona w stadium monopolistyczne. Kapitalizm XX w. jest więc kapitalizmem monopolistycznym. Lata trzydzieste naszego stulecia stanowią kolejny zwrotny punkt. Zaznaczający się od tego momentu gwałtowny wzrost ekonomicznej roli państwa spowodował, że funkcje gospodarcze państwa stały się nieodłączną częścią gospodarki kapitalistycznej. Kapitalizm monopolistyczny przekształcił się w kapitalizm państwowo-monopolistyczny.