A A A

Pojęcie rozrachunku gospgdarczego

Przez rozrachunek gospodarczy rozumiemy formę organizacji przedsiębiorstw państwowych jako jednostek gospodarczych posiadających odrębność ekonomiczną albo — inaczej mówiąc — działających na zasadzie pokrywania swych wydatków z własnych dochodów. Taka forma organizacji jednostek gospodarczych jest przeciwstawna organizacji na zasadzie tzw. jednostek budżetowych. Jednostki gospodarcze działające jako jednostki budżetowe nie posiadają odrębności ekonomicznej i nie prowadzą samodzielnej działalności gospodarczej. Wszystkie ich dochody są przekazywane do budżetu państwa; z budżetu finansowane są też wszystkie ich wydatki. Cechą charakterystyczną jednostek budżetowych jest to, że wydatki ich z reguły są wyższe od dochodów. Jako jednostki budżetowe zorganizowane są w Polsce podmioty działające w sferze usług nieprodukcyjnych, np. teatry, szkoły, szpitale itp. Natomiast jednostki gospodarujące w sferze produkcji działają jako przedsiębiorstwa pracujące na rozrachunku gospodarczym.

Celem organizacji przedsiębiorstw na zasadzie rozrachunku gospodarczego jest prowadzenie racjonalnej i oszczędnej gospodarki. Poniżej przedstawiamy najważniejsze zalety takiej właśnie formy organizacji przedsiębiorstw.

1. Wyodrębnienie ekonomiczne, stanowiące istotę rozrachunku gospodarczego, umożliwia ścisłe ustalenie wyników działalności każdego przedsiębiorstwa.

2. Dzięki odrębności ekonomicznej sytuacja gospodarcza i finansowa przedsiębiorstwa jest uzależniona od wyników jego pracy, od stopnia jego gospodarności.

3. Zasada rozrachunku stwarza dogodne warunki do kontroli pracy przedsiębiorstwa przez jednostki nadrzędne, jak również przez jego kontrahentów podczas wzajemnych kontaktów ekonomicznych, np. przy nabywaniu surowców czy materiałów, przy sprzedaży gotowych produktów (np. kontrola jakości, terminowości dostaw czy uiszczania należności) itp.

4. Rozrachunek gospodarczy pozwala na wykorzystanie w zarządzaniu przedsiębiorstwami bodźców materialnego zainteresowania.

Zasada rozrachunku gospodarczego dotyczy wyłącznie organizacji przedsiębiorstw państwowych, bo tylko w wypadku tych przedsiębiorstw odrębność ekonomiczna wynika z systemu organizacji produkcji społecznej. Natomiast jeśli chodzi o własność spółdzielczą, odrębność poszczególnych przedsiębiorstw jest, spowodowana występowaniem różnych właścicieli środków produkcji, a nie zasadami organizacyjnymi.