A A A

Podział dochodu narodowego na produkt dla siebie i produkt dla społeczeństwa

Dochód narodowy wytworzony przez pracowników sfery produkcji materialnej jest źródłem dochodów ludności oraz dochodów państwa socjalistycznego. Produkt wytworzony przez pracowników produkcyjnych dzieli się na dwie części: produkt dla siebie oraz produkt dla społeczeństwa (produkt dodatkowy). Produkt dla siebie jest źródłem dochodów pracowników sfery produkcyjnej, a produkt dla społeczeństwa — dochodów przedsiębiorstw i państwa. Z produktu dodatkowego zaspokajane są potrzeby ogólnospołeczne — utrzymywana jest sfera nieprodukcyjna, a więc oświata, kultura, ochrona zdrowia, administracja państwowa, wojsko itp., oraz tworzony jest fundusz akumulacji.

W miarę rozwoju społeczeństwa i wzrostu jego dobrobytu wzrasta liczba osób zatrudnionych w sferze nieprodukcyjnej w stosunku do liczby pracowników sfery produkcji. Jest to spowodowane dążeniem do coraz lepszego i pełniejszego zaspokojenia potrzeb społecznych wyższego rzędu, a więc w zakresie kultury, wypoczynku, ochrony zdrowia itp. Powoduje to konieczność wzrostu stopy oświadczeń ogólnospołecznych w miarę podnoszenia ogólnego poziomu życia ludności.

Przedsiębiorstwo państwowe sprzedając wytworzone przez siebie towary lub usługi otrzymuje określony dochód. Część dochodu

pozostała po potrąceniu kosztów produkcji stanowi akumulację finansową przedsiębiorstwa. Akumulacja finansowa jest źródłem zysku przedsiębiorstwa i scentralizowanego dochodu państwa.

Akumulacja finansowa dzieli się na dwie części. Część wpłacana jest do budżetu państwa, a część pozostaje w przedsiębiorstwie jako zysk. W istniejącym dotychczas w Polsce systemie gospodarki przedsiębiorstwa przekazywały państwu część swoich dochodów w postaci podatku obrotowego, wpłat z zysku, i z tytułu oprocentowania środków trwałych. Wielkie organizacje gospodarcze natomiast przekazują do budżetu państwa podatek obrotowy, obciążenie podatkowe funduszu płac i tej części funduszu rozwoju i funduszu premiowego, która podlega opodatkowaniu (po przekroczeniu pewnej wielkości tych funduszy), oraz oprocentowanie funduszy własnych przeznaczonych na inwestycje. Pozostała część akumulacji finansowej pozostaje w przedsiębiorstwie, stanowi jego zysk. Zysk netto w WOG-ach dzieli się na fundusze: fundusz rozwoju przedsiębiorstwa i fundusz premiowy dla kierownictwa przedsiębiorstwa.

Jak już wspomnieliśmy w poprzednim rozdziale, podstawowym źródłem scentralizowanych dochodów państwa są dochody pochodzące z przedsiębiorstw państwowych. Główną rolę w zakresie tworzenia dochodów budżetowych odgrywają podatek obrotowy i wpłaty z zysku. W roku 1973 wpłaty z tytułu podatku obrotowego stanowiły 35%, a wpłaty z tytułu podatku obrotowego oraz wpłaty z zysku — 67% wszystkich dochodów budżetu pochodzących z gospodarki uspołecznionej. Pozostała część dochodów państwa tworzona jest w drodze wtórnego podziału dochodu narodowego z podatków i opłat z gospodarki nie uspołecznionej, od ludności, z pożyczek i ubezpieczeń społecznych. Dochody z gospodarki nie uspołecznionej i od ludności stanowiły w 1973 r. 8% dochodów budżetowych.