A A A

Nowe rozmieszczenie sił wytwórczych

Jednym ze skutków uprzemysłowienia jest zmiana w rozmieszczeniu sił wytwórczych. Dla Polski przedwojennej charakterystyczne było nierównomierne rozmieszczenie przemysłu; obok regionów wysoko uprzemysłowionych istniały regiony bardzo słabo rozwinięte gospodarczo. Proces uprzemysłowienia Polski doprowadził do istotnego zmniejszenia się rozpiętości w poziomie ekonomicznym poszczególnych części kraju. Do starych okręgów przemysłowych możemy zaliczyć okręgi: górnośląski, warszawski, łódzki, krakowski i wałbrzyski. Do grupy drugiej, o niższym stopniu uprzemysłowienia, należą okręgi: poznański, gdański, bydgosko-toruński, staropolski, wrocławski, rybnicki, opolski, bielski i szczeciński. Grupa trzecia to okręgi nowe, powstałe i rozbudowane w wyniku polityki uprzemysłowienia. Do nowych ośrodków przemysłowych należą okręgi: koniński powstały w 1958 r., tarnobrzeski — 1960 r., turoszewski — 1962 r., płocki — 1964 r., puławski — 1966 r., legnicko-głogowski — 1968 r. W wyniku stworzenia nowych okręgów udział starych regionów przemysłowych w globalnej produkcji przemysłowej i zatrudnieniu spadł. I tak w latach 1966—1970 najniższy wzrost zatrudnienia nastąpił w okręgu górnośląskim. Wynosił on bowiem 9,2% przy średniej krajowej 24,2%, podczas gdy w zagłębiu konińskim 82,4% . Dużą dynamikę rozwojową wykazały również mniejsze ośrodki gospodarcze, jak Białystok, Olsztyn, Lublin, Rzeszów i Tarnów. W wyniku zmian w rozmieszczeniu przemysłu z siedmiu województw słabo uprzemysłowionych cztery: koszalińskie, olsztyńskie, białostockie i lubelskie, przeszły do grupy średnio uprzemysłowionych, a województwa warszawskie, kieleckie i rzeszowskie do grupy o znacznym stopniu uprzemysłowienia .

Przy stosowanym w okresie międzywojennym podziale kraju na cztery regiony gospodarcze (województwa centralne, zachodnie, wschodnie i południowe) rozpiętość w zakresie rozwoju przemysłu w tych regionach, mierzona liczbą robotników przemysłowych przypadającą na 1000 mieszkańców w stosunku do średniej krajowej przyjętej jako 100, wynosiła od 187 w regionie zachodnim — najbardziej uprzemysłowionym, do 22 w regionie wschodnim. Podobna rozpiętość występowała w poziomie rozwoju rolnictwa. Rozpiętość tę możemy mierzyć wartością produkcji globalnej przypadającej na 1 ha użytków rolnych. Produkcja rolna z 1 ha użytków rolnych stanowiła 122 w regionie zachodnim i 67 w regionie wschodnim przy średniej krajowej przyjętej za 100. Obecnie <1965 r.) rozpiętość ta między regionami najwyżej rozwiniętymi gospodarczo i o najniższym rozwoju w zakresie przemysłu wynosi od 150 w regionie południowym, najsilniej uprzemysłowionym, do 43 w regionie północno-wschodnim, najsłabiej rozwiniętym, a jeśli chodzi o rolnictwo — od 114 w regionie środkowo-zachodnim do 79 w północno-wschodnim (oczywiście, przy przyjęciu średniej krajowej za 100). Nastąpiło więc znaczne zmniejszenie rozpiętości w rozwoju poszczególnych części kraju.