A A A

Niski poziom technicznego uzbrojenia pracy

Przypomnijmy, że jednym z głównych czynników określających wydajność pracy jest stopień wyposażenia siły robocze] w narzędzia pracy. Kraje odznaczające się wysoką przeciętną wydajnością pracy dysponują równocześnie rozwiniętą techniką wielkoprzemysłową. W zupełnie innej pod tym względem sytuacji znajdują się kraje słabo rozwinięte. Decydującą rolę w tych krajach odgrywa rolnictwo, odznaczające się niskim poziomem technicznego uzbrojenia pracy, a więc i niską jej wydajnością. Wiele z tych krajów znajduje się jeszcze na początku drogi uprzemysłowienia, które jest niezbędnym warunkiem wzrostu wydajności pracy, a zatem i rozmiarów produkcji. Świadczy o tym pośrednio ludność czynna zawodowo w rolnictwie i leśnictwie. Odsetek ludności czynnej zawodowo w rolnictwie i leśnictwie w 1965 r. wynosił: w Algierii — 60%, Indiach — 70%, Indonezji — 66%, Maroku — 54%, Nigerii — 80%, Pakistanie — 74%. Tymczasem w krajach najwyżej rozwiniętych udział ludności zawodowo czynnej w rolnictwie i leśnictwie w całym zatrudnieniu jest nieporównanie niższy i waha się od kilku do kilkunastu procent, np. w 1970 r. w USA 4,3%, a w Wielkiej Brytanii 2,8%.

Kraje słabo rozwinięte odznaczają się zatem taką strukturą gospodarki, w której dominuje rolnictwo. Pewną rolę odgrywa w tych krajach tradycyjne rzemiosło i handel. Natomiast udział przemysłu w całkowitej produkcji jest niewielki. Rolnicza struktura kraju pociąga za sobą istotne konsekwencje dla jego dalszego rozwoju. Jeśli znaczna część ludności danego kraju zatrudniona jest w rolnictwie, oznacza to, iż społeczeństwo olbrzymią część pracy zużywa na wytwarzanie żywności i surowców pochodzenia rolniczego, ograniczając w ten sposób możliwości zaangażowania większej ilości pracy do produkcji dóbr kapitałowych, zwłaszcza narzędzi pracy, oraz przemysłowych środków konsumpcji. Produkcja nowoczesnych narzędzi pracy jest przecież niezbędnym warunkiem rozwoju przemysłu oraz modernizacji rolnictwa.

Tak duże zaangażowanie pracy społecznej w rolnictwie nie jest naturalnie skutkiem świadomego wyboru danego kraju słabo rozwiniętego gospodarczo. Jest ono wynikiem braku możliwości wyboru. W sytuacji, gdy pozarolnicze działy gospodarki nie są rozwinięte, podstawowym źródłem utrzymania ludności jest rolnictwo pozostające na niskim poziomie wyposażenia technicznego, sprowadzającym się niemal wyłącznie do wykorzystywania prymitywnych narzędzi i siły pociągowej zwierząt. W tych warunkach wydajność pracy w rolnictwie jest bardzo niska. Konsekwencje tego faktu omówimy później.