A A A

Nierówny start

Warunki startu do współzawodnictwa gospodarczego, technicznego i naukowego nie były jednakowe. Kilka czynników wpłynęło na to, że kraje socjalistyczne wchodziły na arenę światową w wyjątkowo trudnych warunkach, które od razu dawały znaczną przewagę rozwiniętym krajom kapitalistycznym. Możemy wyróżnić trzy podstawowe czynniki, uniemożliwiające równy start po wojnie krajom socjalistycznym.

1. Światowy system socjalistyczny powstał na terenach w przeważającej mierze słabo rozwiniętych pod względem gospodarczym. Takie kraje, jak np. Bułgaria, Jugosławia, Rumunia czy Polska, stanowiły przed wojną gospodarczy margines Europy, a ich dochód narodowy na 1 mieszkańca był wielokrotnie niższy od dochodu Anglii, Francji czy Niemiec. W jeszcze większym stopniu odnosi się to do pozaeuropejskich krajów socjalistycznych, jak np. Chińska Republika Ludowa czy Demokratyczna Republika Wietnamu. Słabo rozwinięty potencjał przemysłowy społeczeństw socjalistycznych ograniczał możliwości wzrostu gospodarczego. Dlatego w pierwszym etapie współzawodnictwa z systemem kapitalistycznym kraje socjalistyczne stawiały sobie zadanie zmniejszenia dystansu dzielącego je od najbogatszych krajów świata.

2. Druga wojna światowa wyrządziła niewspółmiernie większe szkody na terenach dzisiejszych państw socjalistycznych aniżeli w krajach kapitalistycznych. Tak np. Polska w wyniku działań wojennych utraciła 38%, a Związek Radziecki 30% majątku narodowego. W tym samym czasie czołowe państwa kapitalistyczne bądź poniosły nieznaczne straty jak kraje Europy zachodniej, bądź wydatnie rozszerzyły potencjał produkcyjny, jak Stany Zjednoczone czy Kanada. Działania wojenne spowodowały zmniejszenie w wielu krajach socjalistycznych produkcji poniżej poziomu przedwojennego, co jeszcze bardziej utrudniło modernizację gospodarki.

3. W okresie gdy kraje socjalistycznie pod koniec lat czterdziestych i na początku pięćdziesiątych przystąpiły do intensywnej industrializacji, nastąpiło przyspieszenie rozwoju gospodarczego w europejskich krajach kapitalistycznych. W okresie międzywojennym dochód narodowy na 1 mieszkańca rósł średnio rocznie: w Anglii — o 1,2%, Francji — o 2,2%, a w Niemczech — o 2,7%. Po wojnie natomiast przyrosty dochodu narodowego na 1 mieszkańca wynosiły: w Anglii — 2,2%, Francji — 4,1%, RFN — 5,3%. Ogólnie można powiedzieć, że średnio roczne tempo wzrostu dochodu narodowego na 1 mieszkańca w europejskich krajach kapitalistycznych po II wojnie światowej dwukrotnie wzrosło. Utrudniało to znacznie zmniejszenie dystansu dzielącego kraje socjalistyczne od najbardziej rozwiniętych krajów kapitalistycznych.

Biorąc pod uwagę powyższe fakty, można dopiero właściwie ocenić wysiłek krajów socjalistycznych w zakresie rozbudowy potencjału produkcyjnego oraz wzrostu wydajności pracy i stopy życiowej.