A A A

Nierównomierny rozwój społeczeństwa kapitalistycznego

Stwierdziliśmy wyżej, że kraje słabo rozwinięte odznaczają się niskim poziomem techniki wysoką stopą przyrostu naturalnego, wieloukładowością systemu gospodarczego oraz rażącym zróżnicowaniem dochodów. Wszystkie te cechy mniej lub bardziej bezpośrednio powodują, że poziom dochodu narodowego na 1 mieszkańca jest tam bardzo niski oraz że są bardzo duże trudności przyspieszenia rozwoju gospodarczego przez szybkie uprzemysłowienie kraju.

Wyjaśnimy obecnie przyczyny opóźnienia rozwoju gospodarczego krajów słabo rozwiniętych. Jedną z głównych przyczyn jest nierównomierny rozwój systemu kapitalistycznego. Najwcześniej kapitalistyczny sposób produkcji ukształtował się w krajach Europy zachodniej, następnie w Stanach Zjednoczonych i Japonii. Zdobycie władzy w tych krajach przez burżuazję zniosło ograniczenia feudalne, utrudniające przyspieszenie rozwoju ekonomicznego. Kraje te jako pierwsze w świecie pod koniec XVIII i na początku XIX w. były areną rewolucji przemysłowej. Rewolucja ta pozwoliła na produkcyjne wykorzystanie techniki maszynowej, radykalnie zwiększającej wydajność pracy i umożliwiającej gwałtowne przyspieszenie wzrostu gospodarczego.

Rozwój kapitalistycznego sposobu produkcji w Europie zachodniej, Stanach Zjednoczonych i Japonii nie gwarantował jednak równoczesnego rozwoju gospodarczego reszty świata. Wiele innych rejonów gospodarczych, zwłaszcza pozaeuropejskich, nadal pozostawało na poziomie techniki rękodzielniczej, uniemożliwiającej szybki wzrost wydajności pracy. Na przykład w krajach azjatyckich i południowo-amerykańskich, w tym samym czasie, przeważały jeszcze feudalne stosunki produkcji, uniemożliwiające zastosowanie bardziej racjonalnych metod gospodarowania.

Jedną więc z głównych przyczyn opóźnienia rozwoju gospodarczego krajów dzisiaj słabo rozwiniętych było utrzymywanie się w tych krajach przez długi okres, niekiedy po dzień dzisiejszy, feudalnych stosunków produkcji, hamujących rozwój kapitalistycznych form gospodarowania i techniki maszynowej.

Jest charakterystyczne, że rewolucja naukowo-techniczna wystąpiła na tym samym obszarze geograficznym co rewolucja przemysłowa z końca XVIII i początku XIX w., stwarzając nowe możliwości dla krajów europejskich, Stanów Zjednoczonych i Japonii oraz powiększając dystans między krajami wysoko i słabo rozwiniętymi.