A A A

Miejsce rolnictwa w gospodarce narodowej

Żywność wytwarzana jest przede wszystkim w rolnictwie. W procesie wytwarzania żywności uczestniczy jednak nie tylko rolnictwo. W miarę rozwoju gospodarczego ma miejsce przejmowanie od gospodarstw rolnych pewnych elementów tego procesu przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwa przemysłowe i usługowe. Dotyczy to przede wszystkim wytwarzania środków produkcji dla rolnictwa. Działalność tę przejęły przedsiębiorstwa przemysłowe, produkujące bardziej wydajne narzędzia, nawozy sztuczne, środki ochrony roślin, pasze. Wzrost ilości środków przemysłowych I użytkowanych w rolnictwie stwarza również rosnące zapotrzebowanie na usługi związane z instalowaniem oraz remontem sprzętu technicznego, dostawami nawozów i pasz, budownictwem wiejskim. Z drugiej strony, produkty rolne w coraz to mniejszej części są konsumowane w takiej postaci, w jakiej zostały wytworzone w gospodarstwie rolnym, co związane jest ze stale rosnącym przetwórstwem tych produktów w przemyśle. Wreszcie wraz z rozwojem gospodarczym kraju coraz mniejsza część ogólnej produkcji wytwarzanej w gospodarstwach rolnych konsumowana jest w tych gospodarstwach lub sprzedawana przez właścicieli gospodarstw bezpośrednio konsumentom. Rośnie więc procent wytwórczości rolnej przejmowanej przez przedsiębiorstwa specjalizujące się w skupie produktów rolnych i sprzedaży artykułów żywnościowych konsumentom.

Specyficzny podział pracy, dokonujący się w procesie wytwarzania produktów rolnych, doprowadził więc do wyodrębnienia się pod względem organizacyjnym czterech członów ogólnego kompleksu żywnościowego, a mianowicie, po pierwsze, przedsiębiorstw wytwarzających środki produkcji dla rolnictwa oraz świadczących usługi w tym zakresie, po wtóre — gospodarstw rolnych, po trzecie — przedsiębiorstw przemysłu rolno-spożywczego i wreszcie po czwarte — przedsiębiorstw zajmujących się obrotem produktami rolnymi i żywnościowymi.

Wzrost udziału przedsiębiorstw przemysłowych i usługowych w procesie wytwarzania artykułów żywnościowych, związany z postępującą technizacją i chemizacją rolnictwa oraz rozszerzaniem się zakresu przetwórstwa artykułów rolnych, nie oznacza, że zmniejsza się znaczenie rolnictwa jako działu gospodarki narodowej. Należy stwierdzić, że rolnictwo ciągle odgrywa kluczową rolę w całokształcie gospodarki żywnościowej. Dzieje się tak nie tylko dlatego, że w rolnictwie polskim wciąż jeszcze skoncentrowane są podstawowe zasoby wytwórcze zaangażowane przy produkcji żywności, ale także dlatego, że znaczenie funkcji realizowanych przez gospodarkę rolną nie słabnie, lecz przeciwnie, wraz z rozwojem kraju staje się coraz większe. Funkcje te polegają przede wszystkim na wytwarzaniu surowców, których ilość określa możliwości rozwoju całego kompleksu żywnościowego. 

Znaczenie rolnictwa jako producenta surowców dla wytwarzania artykułów zaspokajających podstawowe potrzeby ludności oraz pewna specyfika jego rozwoju wskazuje na konieczność odrębnego omówienia zagadnień związanych z gospodarką rolną.

Rozwój rolnictwa dokonuje się w pewnych charakterystycznych, innych aniżeli w przemyśle warunkach. Przede wszystkim na wyniki produkcyjne w rolnictwie duży wpływ, bez porównania większy aniżeli w przemyśle, wywierają czynniki naturalne. Wyniki te zależą bowiem nie tylko od nakładów pracy żywej i uprzedmiotowionej w środkach produkcji, ale i od takich czynników, jak obszar uprawianej ziemi, której powierzchnia jest ograniczona, jakość gleby, warunki klimatyczne itp. Oczywiście, zależność wyników produkcyjnych od czynników naturalnych nie zawsze występuje w tym samym stopniu. Niemniej jednak jest ona o wiele większa aniżeli w pozarolniczych gałęziach produkcji.