A A A

Koszty produkcji jedności

Wartościowym wyrażeniem nakładu na wytworzenie produktu w gospodarstwie rolnym jest koszt jednostkowy, tzn. koszt produkcji np. 1 q ziemniaków, 1 1 mleka, 1 kg żywca wieprzowego itp. Koszt jednostkowy można otrzymać dzieląc koszt całkowity związany z produkcją określonego rodzaju wytwórczości rolnej przez ilość wyprodukowanego towaru.

Obliczenie kosztu jednostkowego w rolnictwie sprawia wiele trudności. Wysokość tego kosztu w poważnej mierze zależy od metod obliczania. Oto niektóre z tych trudności.

W gospodarstwie rolnym występują koszty pośrednie, które dotyczą całości gospodarstwa lub jakiegoś działu produkcji, i koszty bezpośrednie, odnoszące się tylko do produkcji określonego towaru. Wskutek dużego udziału kosztów pośrednich w ogólnych kosztach wysokość kosztu jednostkowego w poważnej mierze uzależniona jest od metody rozdzielenia całości kosztów pośrednich na poszczególne rachunki dotyczące określonych produktów. 

W rolnictwie występuje także dość często zjawisko tzw. produkcji sprzężonej. Jeden proces produkcyjny może obejmować wytwarzanie dwu lub nawet więcej produktów, np. mięsa i mleka. Powstaje zatem konieczność rozdzielania kosztów między produkty, których wytwórczość jest ze sobą związana. Zależnie zatem od tego, w jaki sposób rozdzielone zostaną nakłady poniesione w produkcji hodowlanej na mięso i mleko, które są produktami sprzężonymi, otrzyma się niższy lub wyższy koszt każdego z tych produktów. Z tym wiąże się też szersze zjawisko wzajemnego powiązania w gospodarstwie rolnym szeregu rodzajów produkcji, co oczywiście utrudnia określenie nakładów koniecznych dla wytworzenia poszczególnych produktów.

Bardzo skomplikowanym problemem jest wycena nakładów pracy żywej (v) jako elementu kosztu produkcji w rolnictwie. Problem ten w państwowych gospodarstwach rolnych jest rozwiązany w dość prosty sposób, gdyż występuje tam płaca, za pomocą której można wyrazić nakłady pracy żywej w formie pieniężnej. Natomiast już w spółdzielniach produkcyjnych, a tym bardziej w gospodarstwach indywidualnych, konieczne jest przyjęcie umownej opłaty pracy. Do obliczenia kosztów produkcji umowną opłatę pracy przyjmuje się zazwyczaj na poziomie płacy robotników zatrudnionych w państwowych gospodarstwach rolnych.

Wskazane wyżej trudności rozwiązuje się więc w drodze stosowania określonych metod szacunkowego określania poszczególnych elementów jednostkowego kosztu wytworzonego produktu, stosując te same metody obliczania kosztów produkcji w ciągu wielu lat można uzyskać dane charakteryzujące zmiany w wysokości kosztów poszczególnych produktów, a tym samym i dane Dotyczące zmian zachodzących w ich opłacalności. Trzeba tu wiedzieć, że zmiany kosztów poszczególnych produktów rolnych e następują w jednakowym tempie.

Koszty produkcji artykułów rolnych mogą i powinny, na co pokazuje doświadczenie wielu krajów, spadać. Ponieważ dominują pozycją w ogólnych nakładach na produkcję rolną w gospodarstwach indywidualnych są nakłady pracy żywej, głównie źródło zmniejszania jednostkowego kosztu polega na spadku nakładów tej pracy na jednostkę wytworzonej produkcji. Zmniejszenie pracochłonności produkcji rolnej następuje w wyniku wzrostu wydajności pracy, a wzrost wydajności pracy związany jest w znacznej mierze ze wzrostem technicznego uzbrojenia pracy ludzkiej.

Obniżka jednostkowego kosztu produkcji w rolnictwie może być oczywiście wynikiem innych czynników poza wyżej wymienionymi. Istotne znaczenie ma tu wprowadzenie do produkcji bar dziej wydajnych odmian roślin i zwierząt, a także koncentracji i specjalizacja produkcji, prowadzące do pełniejszego wykorzystania istniejących w gospodarstwie zasobów wytwórczych. Znaczne możliwości obniżki kosztów wytwarzanych w rolnictwie artykułów wiążą się również ze zmniejszeniem rozpiętości między tym metodami produkcji, które wynikają z aktualnie osiągniętego poziomu wiedzy, a tymi, które są faktycznie stosowane w gospodarstwach rolnych.