A A A

Ilość pieniędzy potrzebnych w obiegu

Omawiając funkcje banku centralnego wymieniliśmy wśród nich emitowanie gotówkowych pieniężnych i organizowanie obiegu pieniądza. Funkcja emisyjna banku centralnego polega na wprowadzaniu do obiegu biletów bankowych jako prawnych środków płatniczych w kraju. Potrzeba emisji (kreacji) pieniądza związana jest z obrotem gotówkowym.

Obieg pieniężny dzieli się na sferę rozliczeń bezgotówkowych i sferę obrotu gotówkowego. Rozliczenia bezgotówkowe występują w transakcjach zawieranych między przedsiębiorstwami oraz organizacjami gospodarczymi i polegają na dokonywaniu odpowiednich zapisów na rachunkach bankowych. Pieniądz występujący w obrocie bezgotówkowym w odróżnieniu od pieniądza gotówkowego nazywany jest pieniądzem bankowym. Obrót bezgotówkowy zmniejsza oczywiście zapotrzebowanie na pieniądz gotówkowy, występujący przede wszystkim w postaci biletów bankowych.

Sfera obrotu gotówkowego dotyczy głównie stosunków wymiennych z ludnością. Obrót ten dokonuje się w ten sposób, że wypuszczane przez bank pieniądze otrzymuje ludność w postaci płac, różnego rodzaju świadczeń socjalnych, płatności za sprzedane towary (w przypadku gdy wytwarzane są one przez prywatnych producentów). Z kolei pieniądze te płacone za nabywane towary i usługi odprowadzane są przez organizacje uczestniczące w obrocie z ludnością do banku. W ten sposób strumieniowi pieniędzy opuszczających kasy banku odpowiada strumień pieniędzy wpływający do tych kas. Biorąc za podstawę przewidywane zapotrzebowanie na pieniądz gotówkowy oraz przewidywane wpływy pieniądza do banku, można ustalić plan kasowy regulujący prze-pływy pieniędzy między ludnością a bankiem. Plan ten jest bilansem wpływów gotówkowych i wypłat gotówkowych banku emisyjnego. Na podstawie sporządzonego planu kasowego można stwierdzić, jakie istnieją potrzeby w zakresie dodatkowej emisji pieniądza, tak aby można było zachować równowagę między ilością pieniędzy znajdujących się w obiegu a ilością pieniędzy niezbędnych do zaspokojenia potrzeb tego obiegu.

Zmiany w ilości pieniędzy niezbędnych do zaspokojenia potrzeb obiegu następują przede wszystkim pod wpływem dokonujących się zmian w wartości towarów i usług nabywanych przez ludność. Z kolei zmiany tej wartości mogą być spowodowane przede wszystkim zmianami w ilości i strukturze dostarczanych towarów i usług oraz w wysokości ich cen.

Ilość pieniędzy niezbędnych do obiegu jest mniejsza od wartości dostarczanych na rynek towarów i usług. Jest to związane z tym, że pieniądz krążąc w ciągu określonego czasu może uczestniczyć w wielu transakcjach wymiennych. Przyspieszenie więc obiegu pieniądza (tzn. zwiększenie liczby transakcji dokonywanych za pośrednictwem jednostki pieniężnej w danym okresie) zmniejsza jego ilość, która jest niezbędna w celu zaspokojenia potrzeb obrotu towarowego. Tak np. w 1970 r. w obiegu pieniężnym znajdowało się przeciętnie około 60 mld zł, a wartość dochodu narodowego przeznaczanego na spożycie wynosiła (538,5 mld zł. Oznacza to, że wartość dóbr nabywanych przez ludność wielokrotnie przewyższała ilość znajdujących się w obiegu pieniędzy.