A A A

Formy socjalistycznych gospodarstw rolnych

Własność socjalistyczna w rolnictwie występuje w dwojakiej formie, a mianowicie w formie własności państwowej i w formie własności spółdzielczej. Dwom formom socjalistycznej własności środków produkcji odpowiadają dwie formy socjalistycznych gospodarstw rolnych, którymi są państwowe gospodarstwa rolne i spółdzielnie produkcyjne.

Produkcja w państwowych gospodarstwach rolnych rozwija się w oparciu o państwowe środki wytwarzania. Gospodarstwa te powstały w 1949 r. z połączenia Państwowych Nieruchomości Ziemskich, Państwowych Zakładów Chowu Koni i Państwowych Zakładów Hodowli Roślin. Obszar posiadanej przez nie ziemi powiększał się o ziemie przejmowane z Państwowego Funduszu Ziemi. W wyniku tego udział PGR w ogólnych użytkach rolnych wzrósł z 9,6% w 1950 r. do 15,9% w 1973 r. W roku tym 4196 państwowych gospodarstw rolnych podległych Ministerstwu Rolnictwa posiadało 2 931,9 tys. ha użytków rolnych.

Spółdzielcza gospodarka w rolnictwie opiera się na wspólnym wytwarzaniu przez członków spółdzielni produktów rolnych w oparciu o wspólne użytkowanie posiadanych środków produkcji lub ich części (chodzi tu przede wszystkim o ziemię stanowiącą podstawowy środek produkcji w rolnictwie). W roku 1973 gospodarkę zespołową prowadziło 1061 spółdzielni produkcyjnych posiadających 277,6 tys. ha użytków rolnych, co stanowi 1,4% ogółu użytków rolnych w kraju. Część istniejących obecnie w Polsce spółdzielni produkcyjnych prowadzi zespołową gospodarkę zarówno roślinną, jak i zwierzęcą, część prowadzi jedynie zespołową gospodarkę roślinną, pozostawiając hodowlę w gospodarstwach przyzagrodowych. Także w tych spółdzielniach, które prowadzą zespołową gospodarkę roślinną i zwierzęcą, istnieją działki przyzagrodowe, na których członkowie spółdzielni wytwarzają indywidualne produkty rolne, głównie zwierzęce. Tak więc zespołową gospodarką objęta jest przede wszystkim produkcja roślinna, ponieważ w tej właśnie dziedzinie stosunkowo najłatwiej jest wykorzystać — dzięki zespołowemu gospodarowaniu — ciągniki i maszyny, które pozwalają osiągnąć lepsze aniżeli w indywidualnej gospodarce wyniki ekonomiczne.

Socjalistyczna gospodarka rolna stwarza możliwości osiągania wyższych wskaźników produkcyjnych aniżeli w indywidualnych gospodarstwach rolnych. Wiąże się to z możliwością bardziej ekonomicznego wykorzystania nowoczesnych środków produkcji i stosowania efektywniejszych form organizacji w gospodarstwie. Po to jednak, aby gospodarka socjalistyczna w rzeczywistości stała się bardziej efektywna od gospodarki indywidualnej, musi mieć zapewniony dopływ znacznej ilości środków produkcji wytwarzanych przez przemysł i wykwalifikowanych kadr. Szczególnie dotyczy to państwowej gospodarki rolnej. Ograniczone możliwości zaspokojenia tych potrzeb ze strony gospodarki narodowej są jednym z podstawowych czynników limitujących rozszerzenie się zasięgu socjalistycznej gospodarki w rolnictwie. W związku z tym, że rozwój socjalistycznej gospodarki w rolnictwie odbywa się stopniowo, produkcja rolna przez stosunkowo długi okres wytwarzana jest zarówno przez socjalistyczne, jak i indywidualne gospodarstwa rolne, przy czym udział każdego z tych układów społeczno-ekonomicznych w ogólnej produkcji rolnictwa zależy od konkretnych warunków rozwoju danego kraju.