A A A

Dochody w gospodarstwach chłopskich

Pewna część rolników należy do spółdzielni produkcyjnych. W roku 1971 liczba rolników zatrudnionych w indywidualnych gospodarstwach wynosiła 4676 tys. osób, a w spółdzielniach produkcyjnych 58 tys.

Podstawowym źródłem dochodów rolników indywidualnych są dochody czerpane z gospodarstwa. Na dochody te składają się: do-chód ze sprzedaży wyprodukowanych w gospodarstwie artykułów, wartość produktów konsumowanych w samym gospodarstwie oraz wartość przyrostu stada. Prócz tego pewne dochody rolnicy czerpią z pracy poza gospodarstwem, np. z pracy w przemyśle czy transporcie lub w administracji państwowej, jak również ze świadczeń socjalnych, jak np. stypendia dla uczącej się młodzieży, od-szkodowania z tytułu ubezpieczeń itp. W roku 1971 dochody spoza gospodarstwa stanowiły w gospodarstwach chłopskich 14% całego dochodu.

Po odliczeniu od wartości produkcji globalnej nakładów materialnych poniesionych na uzyskanie wytworzonej produkcji, a więc nakładów na amortyzację maszyn i urządzeń, na nasiona, pasze, środki ochrony roślin, nawozy sztuczne itp., w dyspozycji rolnika pozostaje tzw. produkcja czysta, równająca się wartości nowo wy-tworzonej w danym roku dzięki jego pracy i pracy jego rodziny. Nie cała produkcja czysta stanowi jednak rzeczywisty dochód rolnika. Z produkcji czystej rolnik opłaca podatek gruntowy, stanowiący jego wkład w finansowanie potrzeb ogólnospołecznych, ubezpieczenia, ewentualnie czynsz dzierżawny i odsetki z tytułu zaciągniętego kredytu oraz w wypadku zatrudniania najemnej siły roboczej wypłaca wynagrodzenie dla pracowników. Pozostała część stanowi faktyczny dochód rolnika z gospodarstwa.

Dochód rolnika różni się w sposób istotny od dochodu pracownika gospodarki uspołecznionej. Dochód pracownika przedsiębiorstwa państwowego stanowi wyłącznie wynagrodzenie za jego pracę i jest przeznaczony na cele konsumpcyjne. Rolnik natomiast część swego dochodu musi przeznaczyć na akumulację, tzn. na inwestycje oraz na zakup takich środków produkcji, jak środki ochrony roślin, pasze czy nawozy sztuczne. Dopiero pozostałą część dochodu może wydać na konsumpcję. W roku 1971 akumulacja stanowiła średnio 14,5% dochodu osobistego (suma dochodów z gospodarstwa rolnego i spoza gospodarstwa) rolnika.

Przeciętna wysokość dochodów przeznaczonych na spożycie, przypadająca na 1 zatrudnionego w rolnictwie, jest niższa aniżeli w przemyśle. Według szacunków skonsumowany dochód rolniczy przypadający na 1 zatrudnionego w gospodarce chłopskiej w 1960 r. wynosił 15 400 zł rocznie, natomiast przeciętna płaca w przemyśle około 23 200 zł rocznie. Oznacza to, że skonsumowany dochód rolniczy w przeliczeniu na 1 zatrudnionego stanowił około 2/3 płacy zatrudnionego w przemyśle.

Rozpiętość między dochodami w rolnictwie i nierolniczych sferach gospodarki narodowej jest zjawiskiem w świecie dość powszechnym. W większości krajów rozpiętości te są znacznie większe aniżeli w Polsce i często ulegają dalszemu (pogłębieniu.

Niższy poziom opłaty pracy w rolnictwie jest częściowo wynikiem niższych kwalifikacji pracujących w rolnictwie w porównaniu z zatrudnionymi w przemyśle. Drugą podstawową przyczyną różnic w wysokości dochodów pracowników w przemyśle i rolnictwie są różnice w wydajności pracy. Wydajność pracy w rolnictwie z przyczyn obiektywnych jest niższa niż w przemyśle. Różnice te stanowią istotną przeszkodę w procesie wyrównywania się dochodów. Jednym z zadań realizowanej przez państwo polityki ekonomicznej w stosunku do rolnictwa jest więc stopniowe zmniejszanie różnic w poziomie dochodów ludności zatrudnionej w rolnictwie i poza rolnictwem.