A A A

Ceny rozliczeniowe

Ceny, które przedsiębiorstwo otrzymuje za wytworzone produkty, powinny zapewnić zwrot poniesionych nakładów pracy żywej i uprzedmiotowionej, a więc przede wszystkim zwrot kosztów własnych niezbędnych w celu wytworzenia tych produktów. Z tym związany jest jednak dość istotny problem różnych kosztów wytwarzania tego samego produktu w różnych przedsiębiorstwach.

Dotychczas rozpatrywaliśmy koszty własne ponoszone w związku z produkcją towarów w ramach poszczególnych przedsiębiorstw. Często jednak te same towary mogą być wytwarzane w różnych przedsiębiorstwach, należących do określonej gałęzi lub branży gospodarki narodowej. Koszty własne związane z produkcją tego samego towaru w poszczególnych przedsiębiorstwach na ogół nie są jednakowe. Różnice mogą wynikać z różnej sprawności działania poszczególnych przedsiębiorstw, ale mogą też być związane z czynnikami od przedsiębiorstw niezależnymi, np. z lepszym lub gorszym wyposażeniem w środki produkcji, lepszymi lub gorszymi warunkami naturalnymi wytwarzania itp. Upraszczając sprawę można powiedzieć, że w poszczególnych gałęziach produkcji istnieją przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw, w których koszty produkcji danego towaru można określić jako niskie, przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw o średnim koszcie i wreszcie przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw o wysokim koszcie produkcji. Jeśli każda z tych grup wytwarza stosunkowo znaczną część ogólnej produkcji danego towaru, powstaje istotne pytanie, który z tych różnych kosztów reprezentuje społeczne warunki wytwarzania, a więc i punkt wyjścia do określenia ceny.

W naszej praktyce gospodarczej podstawą polityki cen jest na ogół przeciętny koszt wytwarzania w danej branży. Jeśli poziom ceny opartej na takim koszcie uniemożliwia rentowną produkcję przedsiębiorstwom wyposażonym w majątek trwały gorzej aniżeli przeciętnie, wówczas przedsiębiorstwa te otrzymują dotacje od zjednoczenia albo też zjednoczenie wyrównuje warunki rentowności produkcji przez system cen rozliczeniowych. System ten polega na tym, że ceny, po których towary są zbywane, ustala się na podstawie kosztu przeciętnego dla danej gałęzi produkcji, natomiast ceny rozliczeniowe — na podstawie kosztu konkretnego przedsiębiorstwa. Różnice między ceną, po której towar zostaje sprzedany, a cenami rozliczeniowymi są wyrównywane za pośrednictwem specjalnego rachunku wyrównawczego zjednoczenia lub instytucji zajmującej się zbytem danych towarów.