A A A

Cena oljgopolu

W warunkach wolnej konkurencji cena kształtowania się w wyniku żywiołowej gry sił rynkowych, a więc popytu i podaży. Pojedyncze przedsiębiorstwa nie miały wpływu na jej wysokość. Jedyna strategia, jaką przedsiębiorstwo mogło zastosować, polegała na przystosowaniu się do istniejącej ceny i wykorzystaniu warunków rynkowych. Natomiast przedsiębiorstwo oligopolistyczne kontroluje cenę, samo wpływa na jej wysokość. Dzieje się tak zarówno dlatego, że każde z nich dostarcza na rynek znaczną część podaży danego towaru, jak i dlatego, że za pośrednictwem reklamy i innych środków popierania sprzedaży aktywnie kształtuje popyt.

W związku z tym, że oligopol uzyskuje kontrolę nad ceną, powstaje pytanie, jakie czynniki wyznaczają jej wysokość. Przedsiębiorstwo oligopolistyczne nie może ustalić ceny produkowanych przez siebie dóbr na dowolnej wysokości. Jest w tym względzie ograniczone z jednej strony przez układ zależności konkurencyjnych wewnątrz danej gałęzi przemysłu, a z drugiej przez konkurencję oligopoli działających w innych gałęziach.

Konkurencja między przedsiębiorstwami oligopolistycznymi jednej gałęzi powoduje, że utrzymują one ceny produkowanych dóbr na zbliżonym poziomie i unikają walki za pośrednictwem manipulowania ceną. Natomiast poziom cen w ramach oligopolu tej samej gałęzi zależy od jego siły ekonomicznej w porównaniu z siłą ekonomiczną oligopoli działających w innych gałęziach.

Zróżnicowanie stopy zysku świadczy, że oligopol dysponujący większym kapitałem, który jest wykładnikiem większej siły ekonomicznej, jest w stanie narzucić wyższy poziom cen aniżeli oligopol, którego przedsiębiorstwa rozporządzają mniejszym kapitałem. Siła ekonomiczna wielkich spółek tworzących potężny oligopol w danej gałęzi ujawnia się w dwojaki sposób. Po pierwsze, oligopol taki osiąga korzyści z produkcji na wielką skalę w postaci niskich kosztów wytwarzania i korzyści ze stosowania postępu technicznego, co się przejawia w szybkim tempie wprowadzania nowych wyrobów na rynek. Po drugie, jest on w stanie kształtować korzystny dla siebie model konsumpcji społeczeństwa. Za pomocą potężnych środków oddziaływania na gusty i upodobania nabywców wielkie spółki oligopolistyczne kierują strumień wydatków konsumentów na kupno po wysokich cenach dóbr produkowanych przez siebie.

Zróżnicowanie zatem stopy zysku jest równoznaczne ze zróżnicowaniem poziomu cen. Oznacza to, że silniejszy oligopol utrzymuje wyższy względem kosztów wytwarzania poziom cen aniżeli oligopol słabszy. Pod tym względem w najgorszej sytuacji znajdują się te gałęzie przemysłu, w których panuje rozdrobnienie procesu wytwarzania między bardzo dużą liczbę przedsiębiorstw. Brak skoncentrowanej siły ekonomicznej powoduje, że gałęzie te tracą zarówno jako nabywcy czynników produkcji, jak i jako sprzedawcy wyrobów gotowych. Płacą wysokie ceny oligopolom dostarczającym surowce, półfabrykaty, maszyny i narzędzia, a sprzedają im równocześnie po niskich cenach wyroby gotowe.

Zróżnicowany w zależności od siły ekonomicznej oligopolu poziom cen odzwierciedla różny stopień uczestnictwa w podziale wytworzonego dochodu narodowego. Największe przedsiębiorstwa oligopolistyczne przechwytują większą jego część niż wynikałoby to z ich wkładu, jaki wniosły w jego wytwarzanie.